تبلیغات
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی - پیشوند و پسوند ـ 4 ـ
 
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی
خدا با ماست
درباره وبلاگ


نوشته های احمد كسروی درباره زبان فارسی - بكوشش حسین یزدانیان
زبان پاك نوشته احمد كسروی
كافنامه نوشته احمد كسروی بكوشش فرهیخت

مدیر وبلاگ : رضا فرهیزش
نویسندگان
یکشنبه 8 اردیبهشت 1392 :: نویسنده : رضا فرهیزش

پسوند « مند»

این پسوند معنی دارایی را می‌رساند : چنانكه در خردمند (دارای خرد) ، دانشمند (دارای دانش) ، و مانند اینها.

این پسوند فراوان بكار می‌رفته و كلمه‌های بسیار با آن تا كنون بازمانده : خردمند ، دانشمند ، هوشمند ، آزمند ، فروغمند ، ارجمند ، گله‌مند ، مستمند[1] ، فیروزمند ، آبرومند ، زورمند ، نیازمند ، دردمند ، خواهشمند و مانند اینها.

از كلمه‌های غیرتمند و دولتمند و ثروتمند و سعادتمند پیداست كه هنوز در قرنهای اسلامی این پسوند از كار نیفتاده بوده است.

این هم باید دانست نخست آن « اومند» بوده چنانكه خردومند ، دانشومند و همچنان در دیگرها می‌گفته‌اند و كلمه‌های تنومند و برومند و فرهومند یادگار آن می‌باشد. زیرا اینها از تن و بر (بمعنی میوه) و فره با « اومند» سرشته شده است. اینكه كسانی برومند را با پیش باء می‌خوانند غلط است. باید آن را با زیر باء خواند و معنی آن باروَر است.



[1] مستمند نیز به همان معنی گله‌مند می‌باشد.

نكته‌ای كه باید باز نمود اینكه پاره پیشوند یا پسوند دیگری نیز بمعنی دارایی می‌آید : چنانكه در كلمه‌های آرزو ، دانشور ، ارجدار ، آبرودار ، بخرد ، تناور و بارور و مانند اینها. پس چه جدایی میانه‌ی اینها با « مند» است؟... زیرا چنانكه در شماره‌ی پیش گفته‌ایم باید در جستجوی این جداییها بود و هر یك كلمه را در جای جداگانه‌ی خود بكار برد.

آنچه از كتابهای پیشین بدست می‌آید جدایی میانه‌ی اینها نمی‌گزارده‌اند و چنانكه در بسیار جاها در اینجا نیز شیوه‌ی روشنی در پیش نبوده. ولی ما چون می‌خواهیم زبان را بسامان بیاوریم در این باره این شیوه را پیش خواهیم گرفت كه « مند» را پایگاه دوم بگیریم. بدینسان كه میانه‌ی دانشور و دانشمند این جدایی را بگزاریم كه دانشور را پایینتر از دانشمند بشماریم. كسی را كه دانش دارد را دانشور بخوانیم و آنكه بیش از آن دارد دانشمند گوییم.

همین جدایی را میانه‌ی بخرد و خردمند و آرزو و آزمند و هوشیار و هوشمند و ارجدار و ارجمند و در همه‌ی آن دیگرها نگه داریم.

نكته‌ی دیگر اینكه این پسوند را همچون كلمه‌های دیگر روان گردانیم بدینسان چنانكه دانشمند می‌گوییم بینشمند نیز بگوییم. همچنین در همه جا كه معنی را درست یابیم.[1]



[1] پیمان سال 4 : 511 - 512





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
یکشنبه 4 تیر 1396 09:18 ق.ظ
Thanks for finally talking about >نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی - پیشوند و
پسوند ـ 4 ـ <Liked it!
چهارشنبه 3 خرداد 1396 01:47 ب.ظ
I have read some excellent stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting.
I wonder how so much effort you place to make this type of magnificent informative
website.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر