تبلیغات
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی - كلمه‌هایی كه می‌خواهیم 3
 
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی
خدا با ماست
درباره وبلاگ


نوشته های احمد كسروی درباره زبان فارسی - بكوشش حسین یزدانیان
زبان پاك نوشته احمد كسروی
كافنامه نوشته احمد كسروی بكوشش فرهیخت

مدیر وبلاگ : رضا فرهیزش
نویسندگان
یکشنبه 29 اردیبهشت 1392 :: نویسنده : رضا فرهیزش

شدسیدن ، سهیدن ، سترسیدن ، هناییدن

در شماره‌ی سوم امسال زیر عنوان « پیشنهاد و درخواست» نوشتیم : « كلمه‌ی حس كه در فارسی بكار می‌برند بچند معنی می‌آید. از جمله بدو معنی می‌آید كه اگرچه نزدیك بهم است یكی نیست و ما باید آنها را جدا گیریم و برای هركدام نام دیگری آوریم» سپس مثل آورده گفتیم : « شما یك جانور سهمگین را می‌بینید و از آن می‌ترسید ، و یك سخن درشتی را از كسی می‌شنوید خشمناك می‌گردید و خوراك خوشمزه‌ای را می‌خورید و لذت می‌برید. در این مثلها هم دیدن و شنیدن و چشیدن را حس می‌خوانند و هم خشم و ترس و لذت را ، در حالی كه دو رشته از هم جداست و می‌توان گفت اینها نتیجه‌ی آنهاست» ، و گفتیم برای آن رشته « دریافت» را می‌داریم و برای رشته‌ی دوم هر كس نامی كه باندیشه‌اش می‌رسد پیشنهاد كند.

كسانی چیزهایی نوشتند. از جمله دكتر رشدی كلمه‌ی « چشا» را پیشنهاد كرد. آقای محمود عمادی از رضاییه یادآوری كرد كه كلمه‌های 1 ) پودات 2 ) پولاب ، 3 ) دشس ، 4 ) سترسا در فرهنگها بمعنی حس آورده شده.

ولی ما خود به نكته‌ی دیگری برخوردیم ، و آن اینكه چه كلمه‌ی حس در عربی و چه كلمه‌ی دریافت در فارسی بغلط بكار می‌رود. زیرا حس كه آن را نام دیدن و شنیدن و سودن و چشیدن و بوییدن گردانیده‌اند و هنگامی كه می‌گویند فلان چیز از محسوساتست خواستشان آنست كه با یكی از آن پنج چیز دریافته شود ، و چون گویندگان فلان چیز را از محسوسات نیست خواستشان اینست كه با یكی از پنج راه دریافته نشود ـ اینرا بدینسان بكار می‌برند در جایی كه حس در زبان عربی ( و همچنین دریافت در فارسی ) معنایش همگانی‌تر از این می‌باشد و مثلاً توان گفت : « دردی در دلم حس می‌كنم» ( احسن بوجع فی قلبی ). نیز بفارسی توان گفت : « دردی در دلم درمی‌یابم». پس درد و مانند اینها كه با چشم و گوش و دیگر افزارها دریافت نشود نیز از « محسوسات» است.

از این گذشته ، یك غلط دیگری درمیانست ، و آن اینكه دیدن و شنیدن و بوییدن و سودن و چشیدن جز از دریافت می‌باشد. اینها خود هر یكی كاریست و دریافت از پی آن می‌آید. می‌گویند : دیدم و شناختم ، آوازش شنیدم و دانستم كیست.

پس بكار بردن كلمه‌ی « حس» در این كارها درست نبوده و ما هم در فارسی كلمه‌ی دریافت را بآنها نتوانیم نام گزارد و چنانكه برای ترس و خشم و خوشی و مانند اینها كه رشته‌ی دوم است بنامی نیازمندیم كه پیدا كنیم برای اینها كه رشته‌ی یكم بودند نیز بنامی نیاز می‌داریم.

این بود جستیم و پیدا كردیم بدینسان :

1 ـ شدسیدن : دیدن و شنیدن و چشیدن و سودن و بوییدن. فلان چیز را توان شدسید.

2 ـ سهیدن : خشم ، خشنودی ، لذت ، اندوه ، شور ، دو دلی ، گمان ، بیگمانی و مانند اینها. « سهه» بمعنی احساس.

3 ـ سترسیدن : محسوس گردیدن ، ماه در پشت ابر است و سترسنده یا ( سترسا ) نیست و نتوان آنرا شدسید. ماه از پشت ابر درآمد و سترسید و می‌توان آنرا شدسید.

« محسوس» بودن و « نامحسوس بودن» یك چیزی خود كاریست از سوی آن چیز و بیك نامی نیازمند است و چنانكه آقای عمادی نیز یادآوری كرده در فارسی هم « سترسا» باین معنی بكار می‌رفته و این جهان را « جهان سترسا» می‌گفته‌اند. چیزیكه هست باید اینگونه كلمه‌ها را چنان گردانیم كه همه‌ گونه‌ شده‌ها از آن بیآید. اینست ما ریشه‌ی آن را كه « سترسیدن» باشد نوشتیم ، و خودمان آن را بكار برده و جدا شده‌ها را خواهیم آورد.

4 ـ هناییدن : اثر كردن. چون گفتگو از خشم و خشنودی و گمان و مانند اینها می‌رفت و من می‌گفتم اینها « تاثر» است و باید كلمه‌ای كه باین معنی باشد بگیریم و نام اینها گردانیم ، و می‌گفتیم « سهیدن» بهمین معنی است آقای كیوان پور یادآوری كرده كه « هنایش» بمعنی اثر و تاثیر است. گفتم : بآن در جای خود نیازمندیم و نتیجه‌ی این یادآوری شما آنست كه آن را هم در نوشته‌های خود بكار بریم و رواجش دهیم. آن را در همه گونه تاثیر بكار بریم : « پزشك دارو داده ولی نهناییده» ، و « سهیدن» را تنها در تاثیرهای دلی آوریم[1].



[1] پیمان سال 6 : 480 - 482





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 16 شهریور 1396 09:26 ق.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though
you relied on the video to make your point. You clearly know
what youre talking about, why throw away your intelligence on just
posting videos to your blog when you could be giving us something enlightening to read?
جمعه 13 مرداد 1396 06:52 ب.ظ
I used to be able to find good info from your content.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 07:40 ق.ظ
I am regular reader, how are you everybody?
This paragraph posted at this web site is truly pleasant.
جمعه 25 فروردین 1396 12:32 ق.ظ
Wow, this paragraph is good, my sister is analyzing
these things, so I am going to let know her.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر