تبلیغات
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی - گامهایی در راه الفبا خواهیم برداشت.
 
نوشته های احمد كسروی در زمینه‌ی زبان فارسی
خدا با ماست
درباره وبلاگ


نوشته های احمد كسروی درباره زبان فارسی - بكوشش حسین یزدانیان
زبان پاك نوشته احمد كسروی
كافنامه نوشته احمد كسروی بكوشش فرهیخت

مدیر وبلاگ : رضا فرهیزش
نویسندگان

چنانكه آگاهی داده بودیم روز پنجشنبه یازدهم تیرماه (1321) از ساعت شش پس از نیمروز نشستی در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم برای گفتگو درباره‌ی دیگر گردانیدن الفبا برپا گردید. دارنده‌ی پرچم چنین بسخن پرداخت :

بی‌گفتگوست كه باید الفبای ما دیگر گردد. دراین باره پنجاه سال است سخن می‌رود و اكنون باید بكار بسته شود و شایسته‌ترین دسته‌ایم كه آنرا بكار بندیم. اگر امروز ما این بكار نبندیم یا همچنان می‌ماند و بجایی نمی‌رسد و یا بدست كسان ناشایستی می‌افتد كه یك چیز ناقص درست كرده بدستها دهند.

ما دوست می‌داشتیم خودمان یك الفبای بهتر و درست‌تری بسازیم و بكار بریم كه چون رواج گرفت اروپاییان آنرا از ما گیرند ولی برای چنین كاری كسی را می‌خواستیم كه جربزه‌ی نقاشی داشته با یك بینشی باین كار پردازد و یك الفبای بسامانتر و بهتری بسازد لیكن چنین كسی را نیافتیم و از آنسوی آگاه شدیم كه (ماتریس) تهیه كردن برای چنین الفبایی نیاز به هنرمندان اروپایی دارد و در ایران وسایل آن آماده نیست و این ما را ناگزیر می‌كرد كه چند سال دیگر منتظر باشیم. از اینرو از آن چشم پوشیدیم و بهتر دانستیم كه به همان الفبای لاتین كه دیگران نیز اقتباس كردند قانع باشیم اینست می‌خواهیم در این نشست در پیرامون آن گفتگو كنیم :

باید دانست ما در فارسی بیست و دو حرف و هشت آوازه (حركه) بكار میبریم بدینسان :

ب   پ   ت   ج   چ   خ   د   ر   ز   ژ   س   ش   غ   ف   ك   گ   ل   م   ن   ه   و   ی

شاید كسانی ایراد خواهند گرفت كه چرا الف یا همزه را نشمردیم باید گفت الف یا همزه حرف نیست بلكه آوازه یا (حركه) است و ما از آن در میان آوازها سخن خواهیم راند. شاید خواهند گفت چرا ذال را نشمردیم. می‌گوییم امروز در فارسی ذال نمانده ، اگر دو سه كلمه هست ما همه را (زاء) می‌گوییم این باید با زاء هم بنویسیم آذربایجان یا آزربایجان در گفتن تفاوتی ندارد به هر حال هیچ نیازی دیده نمی‌شود. برخی هم (غین) را ایراد گرفته می‌گویند نیازی بآن نیست زیرا (گاف) را بجای آن بیاوریم ولی باید گفت میان غین با گاف تفاوت آشكاری هست به هر حال ، در كلمه‌های باغ ، مرغ ، مرغزار ، نغز ، مغز ، و مانند اینها به غین نیازمندیم.

كسانی درباره‌ی حرفهای عربی خواهند پرسید. می‌گویم در زبان ساده نیازی بآنها نداریم زیرا ما تا بتوانیم كلمه‌های عربی را از زبان كم خواهیم گردانید. از آنسوی این حرفها در فارسی تغییر یافته تفاوتی میان آنها با حرفهای  فارسی نمی‌ماند.

مثلا تفاوتی میانه‌ی (ح) و (ه) و یا در میان (ص) و (س) گزارده نمی‌شود.

ولی در جاهای دیگر بآنها نیاز خواهیم داشت. مثلا اگر خواستیم در یك جایی یك جمله‌ی عربی را بیاوریم با این حرفها نخواهیم توانست. اینست باید از آنها در جای دیگر سخن رانیم.

این بیست و دو حرف كه در فارسی هست در لاتین در برابر آنها بیش از بیست حرف نیست و اینك من در جدولی حرفهای فارسی را با حرفهای لاتین كه در برابر هر یك از آنها توان گزاشت نشان می‌دهم و شما خواهید دید كه دو حرف كم داریم :

ب    پ    ت    ج    چ    خ    د    ر    ز    ژ    س    ش    غ    ف    ك    گ   ل    م    ن    ه    و    ی

‫‪  Y     V   H  N   M   L   G      K     F     Q   -       S     J    Z   R     D    X   -      C    T      P    B

چنانكه می‌بینید در برابر چ و ش حرفی از لاتین نداریم.

كنون باید دید برای این دو حرف چ و ش كه كم داریم چه باید بكنیم؟ پیداست كه باید یكی از سه راه را بر گزینیم :

1 حرفی از خود بسازیم و بجای آنها گزاریم یا از الفبای دیگری از روسی و ارمنی و گرجی و مانند اینها دو حرفی را برداریم و بجای چ وش بكار بریم.

 2 چنانكه در انگلیسی و فرانسه و آلمانی كرده‌اند با تركیب دو حرف اینها را بفهمانیم ( مثلا چ را CH و ش را SH بنویسیم ).

3  -  چنانكه در تركیه و قفقاز و در زبان اسپرانتو كرده‌اند با افزودن یك علامتی جای این دو حرف را پر كنیم ( مثلا را با یك علامتی در زیر یا در بالا برای چ و را با یك علامتی برای ش برگزینیم ).

از این سه كار كدام یكی بهتر است؟.. آنچه من می‌دانم راه یكم سختیهایی دارد زیرا اگر حرفهایی از خودمان بسازیم نیاز به ماتریسی خواهیم داشت كه دانسته نیست در اینجا بدست آید و یا نیاید. اگر دو حرف از روسی یا ارمنی برداریم شاید با لاتین سازش نخواهد داشت گذشته از اینها الفبامان با لاتین دوری بیشتر پیدا كرده و ماشینهای نوشتن خاصی برای خود لازم خواهیم داشت.

راه دوم گذشته از آنكه كلمه‌ها را درازتر خواهد گردانید در برخی جاها مایه‌ی اشتباه خواهد بود مثلا اگر شما ( گیسها GISHA ) بنویسید كسانی آنرا ( گیشا ) خواهند خوانند و جز با قرینه نخواهد دانست كه ( گیسها ) مقصود است.

راه سوم از همه بهتر و آسانتر بنظر می‌آید و این راهیست كه دیگران پذیرفته‌اند. من اینها را می‌گویم كه نیك بیندیشید و هر كسی نظر خود را بگوید. آنكه گفته‌اند از بحث و گفتگو حقیقت روشن می‌گردد در اینگونه جاهاست. در برگردانیدن الفبا باید بسیار چیزها را در نظر گرفت و چه بسا نكته‌هایی كه باندیشه‌ی یكی نرسد و دیگری آنرا دریابد و بگوید. این كاری است كه امروز ما می‌خواهیم بكنیم و قرنها پایدار خواهد بود و اینست ما هرچه بیشتر بیندیشیم و دقت كنیم الفبای بهتری خواهیم داشت.

برخی از همسایه‌های ما الفباشان را تغییر داده‌اند و من در برخی از آنها نواقصی می‌یابم  اینست می‌خواهم دقت بیشتری كنیم تا دیگران هم روزی ننشینند و بگویند فلان مردم الفباشان را دیگر گردانیدند ولی نواقصی دارد.

ما باید از یكسو روشنی الفبا و اشتباه برنداری حرفها را در نظر بگیریم و از یكسو بكوتاهی كلمه‌ها مقید باشیم همچنین آسانی نوشتن را از اندیشه دور نداریم همه‌ی اینها را بدیده گیرید و بیندیشید كه برای آن دو حرفی كه داریم چه باید كرد؟.

اما آوازها ( حركه ) ، ما در فارسی هشت آوازه داریم و اینك هشت كلمه می‌شماریم كه حرف نخست هر یكی با آوازدیگری می‌آید : بار ، درخت ، دیر ، پل ، پول ، پی ، جو.

در حالیكه در الفبای لاتین پنج آواز بیشتر نداریم كه اینهاست  :

A   I  U  E  O

پس در اینجا هم سه آواز بی‌پاسخده است و در اینجا نیازمندیم كه بیكی از سه راه پایین بچاره‌ی كار پردازیم  :

  1 سه حرفی از خود بسازیم یا از الفبای دیگری جز از لاتین برداریم.

  2 چنانكه در زبانهای انگلیسی و فرانسه است با تركیب دو حرف این آوازها را بفهمانیم.

  3 با گزاردن نشانی در بالا یا در پایین چاره كنیم.

در اینجا هم من راه سوم را بهتر می‌شمارم و برآنم كه از این راه بكار پردازیم. چگونگی آنكه حرفهای O , E   را جز در آوازهای شناخنه خود را نیاوریم مثلا بنوسیم PEY ;  COV   اما آن شش صدای دیگر باید دانست كه هر دو تای آنها یكیست چیزی كه هست در درشتی و باریكی تفاوت دارند  « بر» كه می‌گوییم اگر آنرا اندكی درشتتر گوییم « بار» خواهد شد. همچنین است در درخت و دیر و پل و پول :

اینست ما می‌توانیم هر یكی از حرفهای سه گانه‌ی  A  I   E را در دو آواز بیاوریم و برای جدایی در یكی از آنها یك نشانی در بالا یا پایین بیفزاییم - تنها گفتگو در آن خواهد بود كه آیا حرفها را بی‌نشانه در آوازهای درشت آورده و در باریكها نشانه افزاییم یا بعكس آن كنیم. در اینجا هم بگمان من باید ببینیم بكدام یكی بیشتر نیاز داریم آنرا بی‌نشانه گردانیم و گویا بآوازهای درشت بیشتر نیازمند باشیم.

در اینجا سخن دارنده‌ی پرچم بپایان رسید و یكرشته سخنانی در میانه رفت و چنین قرار دادیم كه هر كسی از حاضران و از دیگران تا پنجشنبه‌ی دیگر در پیرامون این پیشنهاد بیندیشند و هرچه بیادش آمد بر روی كاغذ بیاورد كه پنجشنبه‌ی آینده باز نشستی برپا كرده گفتگو كنیم و سپس بكار پردازیم.

برخی می‌گفتند : یك كار بزرگی است و نباید شتاب كرد. پاسخ داده شد : بیش از این جای شكیب نیست. سالهاست این سخن درمیانست و كنون باید گامی برداشت و پیش رفت. امروز ما را فرصتی هست و بیاری خدا و با پشتیبانی او باین كار برمی‌خیزیم و در پرچم و پیمان آن را بكار برده كم‌كم رواج می‌دهیم و یاران ما كه در همه‌ی شهرها هستند نامه‌های خود را با این الفبا نویسند. سپس آغاز می‌كنیم كه كتابهای ساده و آسانی را باین الفبا بچاپ رسانیم. نیز از یاران خود خواستار می‌گردیم كه این را نخست بافراد خاندان خود و سپس به هر كسی كه می‌توانند یاد دهند. بیش از همه توجه خود را بروستاییان بر می‌گردانیم و آنان را با این آشنا می‌سازیم و بدینسان از كوششهای خود نتیجه بر می‌داریم.

این همان راهیست كه در پیراستن فارسی پیمودیم و نتیجه برداشتیم. آری كسانی از در رشك آمده بكارشكنی‌هایی خواهند پرداخت. ولی هیچ كاری از پیش نخواهند برد. همیشه « خدا با ماست»[1].



[1] پرچمهای روزانه شماره‌های 138 و 140 و 141





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 10 اردیبهشت 1397 08:39 ب.ظ
Outstanding post but I was wondering if you could write
a litte more on this subject? I'd be very grateful if you could elaborate a little bit further.
Appreciate it!
سه شنبه 2 خرداد 1396 11:34 ب.ظ
Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it.
Look advanced to far added agreeable from you! However, how could
we communicate?
جمعه 25 فروردین 1396 06:11 ق.ظ
You made some good points there. I checked on the net for more
information about the issue and found most people will go along with your views
on this web site.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر